Ziołolecznictwo (fitoterapia) – naturalna terapia roślinna w nowoczesnej medycynie

Co to jest ziołolecznictwo (fitoterapia)?

Ziołolecznictwo, inaczej fitoterapia, to dziedzina medycyny i farmakologii zajmująca się wykorzystaniem roślin leczniczych oraz wytwarzanych z nich preparatów do zapobiegania i leczenia chorób. Mówiąc prościej – jest to leczenie za pomocą ziół, czyli naturalnych substancji pochodzenia roślinnego. Ziołowe leki mogą mieć postać naparów, ekstraktów, kapsułek, syropów czy maści, wytwarzanych z ziół o udokumentowanych właściwościach zdrowotnych. Ważne jest, że współczesna fitoterapia opiera się zarówno na wielowiekowym doświadczeniu tradycyjnym, jak i na współczesnej wiedzy naukowej.

Historia i rozwój fitoterapii. Leczenie ziołami jest jedną z najstarszych metod terapii – już starożytne cywilizacje Babilonu, Egiptu, Grecji, Chin czy Indii wykorzystywały rośliny w celach leczniczych. Przez wieki wiedza o ziołach przekazywana była w zielnikach i ludowych recepturach. Dziś przeżywamy prawdziwy renesans ziołolecznictwa – wiele dawnych „babcinych” roślin wraca do łask, a naukowcy wciąż odkrywają w nich nowe, aktywne związki. Szacuje się, że spośród setek tysięcy gatunków roślin na Ziemi, około 40 tysięcy ma właściwości lecznicze, lecz tylko niewielki ułamek (1–1,5%) został dokładnie przebadany przez naukę. To oznacza ogromny potencjał do dalszych odkryć.

Znaczenie we współczesnej medycynie. Współczesne ziołolecznictwo nie jest już wyłącznie domeną medycyny ludowej – stało się ważną częścią medycyny integracyjnej i uzupełnieniem leczenia konwencjonalnego. Co ważne, nowoczesne leki ziołowe podlegają standaryzacji i kontroli jakości, podobnie jak leki syntetyczne. Dzięki temu lekarze coraz częściej zalecają preparaty ziołowe jako bezpieczne i skuteczne uzupełnienie terapii – np. w pediatrii czy geriatrii. Leki roślinne dopuszczone do obrotu muszą spełniać wymogi rejestracyjne i mieć potwierdzoną skuteczność oraz bezpieczeństwo, oparte na badaniach i doświadczeniu klinicznym. W efekcie fitoterapia XXI wieku łączy mądrość tradycji z dowodami naukowymi, oferując pacjentom sprawdzone, naturalne metody leczenia.

Wybrane zioła i ich działanie

Poniżej przedstawiamy kilka popularnych ziół leczniczych wraz z ich zastosowaniami. To tylko wybrane przykłady spośród setek roślin, jakie oferuje fitoterapia – jednak te należą do najczęściej używanych i najlepiej poznanych.

Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Melisa to zioło uspokajające, znane każdemu z aromatycznej herbatki „na nerwy”. Zawiera olejki eteryczne o działaniu wyciszającym układ nerwowy – dzięki temu melisa pomaga redukować napięcie, niepokój, objawy stresu, a także ułatwia zasypianie. Napar z liści melisy jest polecany przy bezsenności, nadpobudliwości, a nawet bólach głowy na tle nerwowym. Dodatkowo melisa wpływa korzystnie na trawienie – działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, łagodząc bóle brzucha i wzdęcia spowodowane stresem. Co ważne, melisa jest ziołem bezpiecznym również dla dzieci i osób starszych. Warto jednak pamiętać, że nadmierna ilość melisy może wywołać senność w ciągu dnia – dlatego najlepiej poprzestać na 2–3 filiżankach naparu dziennie lub stosować gotowe preparaty zgodnie z ulotką. Ciekawostka: świeże liście melisy wydzielają cytrynowy zapach – stąd jej angielska nazwa lemon balm. Już samo wąchanie melisy działa odprężająco!

Ashwagandha (żeń-szeń indyjski) – korzeń o właściwościach adaptogennych.

Ashwagandha (Withania somnifera), nazywana także indyjskim żeń-szeniem, to jedno z najpopularniejszych ziół adaptogennych we współczesnej fitoterapii. Pochodzi z Ajurwedy (tradycyjnej medycyny indyjskiej), gdzie od tysięcy lat uchodzi za roślinę dodającą sił witalnych i młodości. Działanie: Ashwagandha pomaga organizmowi adaptować się do stresu – reguluje poziom kortyzolu i innych hormonów nadnerczy, przez co zmniejsza objawy przewlekłego stresu (drażliwość, zmęczenie, problemy ze snem). W badaniach wykazano, że może poprawiać jakość snu, redukować lęk, a nawet łagodnie podnosić nastrój u osób z obniżonym samopoczuciem. Dodatkowo przypisuje się jej korzystny wpływ na pamięć i funkcje poznawcze oraz na układ hormonalny (np. wspomaganie funkcji tarczycy i płodności u mężczyzn). Ashwagandha jest dostępna głównie w formie kapsułek z ekstraktem standaryzowanym na witanolidy – substancje aktywne tej rośliny. Uwaga: choć to naturalny adaptogen, należy stosować go z umiarem. Zbyt duże dawki mogą powodować senność lub obniżenie ciśnienia. Nie zaleca się ashwagandhy kobietom w ciąży. W odpowiednich porcjach jest jednak uznawana za bezpieczny sposób na wzmocnienie odporności na stres i poprawę ogólnej kondycji psychofizycznej.

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)

Dziurawiec to cenna roślina lecznicza o szerokim spektrum działania, znana przede wszystkim jako naturalny antydepresant. Ziele dziurawca (Hyperici herba) zawiera m.in. hyperycynę i hiperforynę – związki odpowiedzialne za jego wpływ na układ nerwowy i nastrój. Preparaty z dziurawcem są stosowane w łagodnych i umiarkowanych epizodach depresyjnych oraz przy obniżonym nastroju. Poprawiają samopoczucie, zmniejszają lęk i napięcie nerwowe, a przy tym wspomagają regulację rytmu dobowego (co może korzystnie wpływać na sen). Oprócz działania na psychikę, dziurawiec wykazuje również właściwości przeciwzapalne i żółciopędne – bywa używany w stanach zapalnych przewodu pokarmowego i w zaburzeniach trawienia. Ostrzeżenie: Dziurawiec jest ziołem skutecznym, ale wymagającym rozwagi. Może powodować zwiększoną wrażliwość na słońce (fotouczulenie – łatwiejsze oparzenia słoneczne) oraz, co bardzo istotne, wchodzi w interakcje z wieloma lekami. Obniża skuteczność antykoncepcji hormonalnej, leków na nadciśnienie, przeciwzakrzepowych, a nawet chemioterapii. Dlatego nie wolno łączyć dziurawca z lekami antydepresyjnymi na receptę ani z innymi ważnymi lekami bez konsultacji lekarskiej. Stosowany samodzielnie (np. w postaci tabletek z ekstraktem standaryzowanym na 0,3% hyperycyny) i z umiarem, dziurawiec może być wartościowym wsparciem dla osób zmagających się z chandrą i stresem.

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)

Pokrzywa – pospolita roślina, która parzy przy dotknięciu – okazuje się prawdziwym skarbem ziołolecznictwa. Choć traktowana często jak chwast, pokrzywa ma wszechstronne właściwości lecznicze potwierdzone zarówno tradycją, jak i badaniami. Przede wszystkim działa moczopędnie i oczyszczająco: napary z liści pokrzywy zwiększają wydalanie moczu, wspomagając usuwanie toksyn z organizmu i pracę nerek. Dlatego pokrzywę stosuje się pomocniczo przy infekcjach dróg moczowych, kamicy nerkowej, a także obrzękach. Ponadto pokrzywa wzmacnia krew – jest bogata w żelazo, krzem, witaminy (A, C, K, z grupy B) oraz minerały (wapń, magnez), dzięki czemu tradycyjnie podaje się ją w niedokrwistości (anemii) celem podniesienia poziomu hemoglobiny. Sok lub napar z pokrzywy poprawia też przemianę materii, działa lekko obniżająco na poziom cukru we krwi i cholesterolu. Zastosowania zewnętrzne: Pokrzywa jest przyjaciółką zdrowych włosów i skóry – płukanki z pokrzywy zmniejszają przetłuszczanie włosów i łupież, wzmacniają cebulki (to zasługa krzemu i siarki), a okłady z parzących liści dawniej stosowano na bóle reumatyczne (tzw. biczowanie pokrzywą pobudzało ukrwienie i łagodziło ból). Współczesnym hitem jest zastosowanie korzenia pokrzywy u mężczyzn – ekstrakt z korzenia pomaga przy łagodnym przeroście prostaty (BPH), hamując konwersję hormonów i zmniejszając dolegliwości związane z przerostem gruczołu krokowego. Pokrzywa dostępna jest jako susz na herbatkę, sok, kapsułki i ekstrakty. Jest na ogół bezpieczna, choć nadmiar może wypłukiwać elektrolity (przez działanie moczopędne), więc warto pić też dużo wody i uzupełniać potas przy dłuższym stosowaniu.

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla)

Rumianek to jedno z najbardziej znanych ziół o łagodnym, ale wszechstronnym działaniu. Kojarzy się z naparem na bóle brzucha niemowląt lub herbatką na spokojny sen – i słusznie, bo jego zastosowania są bardzo szerokie. Substancje czynne: Kwiaty rumianku zawierają olejek eteryczny bogaty w chamazulen i alfa-bisabolol, które wykazują silne działanie przeciwzapalne i rozkurczowe. Dzięki temu rumianek łagodzi stany zapalne i skurcze w przewodzie pokarmowym – jest niezastąpiony przy kolkach, niestrawności, nadkwaśności czy biegunkach. Działa też wiatropędnie, zmniejszając wzdęcia. Kolejna zaleta rumianku to działanie uspokajające i łagodnie nasenne – filiżanka naparu przed snem ułatwi wyciszenie organizmu. Rumianek stosowany zewnętrznie (w formie okładów, przemywań, kąpieli) przyspiesza gojenie drobnych podrażnień skóry, działa antyseptycznie i przeciwświądowo – dlatego dodaje się go do kremów na podrażnienia i kosmetyków dla dzieci. Jest to zioło bardzo bezpieczne, odpowiednie już dla niemowląt (np. na kolkę czy odparzenia). Uwaga jedynie dla osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych – w rzadkich przypadkach rumianek może wywołać reakcję alergiczną. Zdecydowana większość osób może jednak korzystać z dobrodziejstw tej delikatnej, pachnącej rumiankiem apteczki natury bez obaw.

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra)

Lukrecja znana jest wielu osobom z charakterystycznego, bardzo słodkiego smaku (to z jej korzenia robi się czarne cukierki lukrecjowe). W ziołolecznictwie cenimy lukrecję za jej wielokierunkowe działanie lecznicze. Przede wszystkim korzeń lukrecji ma właściwości przeciwzapalne i osłaniające błony śluzowe – świetnie sprawdza się w dolegliwościach układu pokarmowego, takich jak nadkwasota, wrzody żołądka czy refluks. Związki zawarte w lukrecji (glicyryzyna i jej pochodne) działają kojąco na podrażnioną śluzówkę przewodu pokarmowego, przyspieszają jej regenerację oraz ograniczają rozwój H. pylori (bakterii wrzodotwórczej). Lukrecja wykazuje też działanie wykrztuśne i łagodzące kaszel – zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych, ułatwiając odkrztuszanie zalegającej wydzieliny, a jednocześnie zmniejsza stan zapalny w oskrzelach. Dlatego jest składnikiem wielu syropów na kaszel i mieszanek ziołowych na gardło. Co więcej, lukrecja posiada właściwości przeciwwirusowe i immunostymulujące – badania sugerują, że może hamować rozwój niektórych wirusów oraz wspierać odporność w infekcjach (choć nie jest to główne zastosowanie). Uwaga: Lukrecja, mimo swoich zalet, nie powinna być nadużywana. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek lukrecji może prowadzić do zatrzymywania sodu i wody w organizmie, wypłukiwania potasu, a w konsekwencji do podwyższenia ciśnienia krwi. Dlatego osoby z nadciśnieniem powinny unikać preparatów z lukrecją lub stosować je krótko. W rozsądnych dawkach (np. w mieszankach ziołowych czy herbatach trawiennych) lukrecja jest cennym komponentem terapii kaszlu i schorzeń żołądkowo-jelitowych.

Miłorząb japoński (Ginkgo biloba)

Miłorząb, znany też jako ginkgo, to wyjątkowe drzewo – relikt ery dinozaurów – które dostarcza surowca o potężnych właściwościach prozdrowotnych. Ekstrakt z liści miłorzębu jest szeroko stosowany w medycynie, zwłaszcza w Europie, jako środek poprawiający krążenie mózgowe i obwodowe. Zawarte w ginkgo flawonoidy i terpenoidy (ginkgolidy, bilobalid) wpływają na rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zmniejszenie zlepiania się płytek krwi, dzięki czemu usprawniają przepływ krwi w mózgu i kończynach. To przekłada się na lepsze dotlenienie i odżywienie tkanki nerwowej. W praktyce preparaty z miłorzębem polecane są osobom starszym z zaburzeniami pamięci, koncentracji, zawrotami głowy czy szumami usznymi na tle niedokrwienia mózgu. Ginkgo pomaga poprawić funkcje poznawcze, opóźniając spadek sprawności umysłowej. Również u osób z zimnymi dłońmi i stopami czy chromaniem przestankowym (ból łydek przy chodzeniu z powodu słabego ukrwienia) miłorząb przynosi ulgę, bo polepsza krążenie obwodowe. Wskazaniem do jego stosowania są także zaburzenia równowagi i zawroty głowy pochodzenia naczyniowego. Atutem miłorzębu jest też działanie przeciwutleniające – wychwytuje wolne rodniki, chroniąc komórki nerwowe przed uszkodzeniem. Preparaty ginkgo (tabletki, kapsułki) są standaryzowane na zawartość 24% glikozydów flawonowych i 6% laktonów terpenowych – taką standaryzację uznaje się za optymalną dla efektów terapeutycznych. Uwaga: Miłorząb może niekiedy powodować bóle głowy lub reakcje alergiczne, a ze względu na wpływ na krzepliwość krwi ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe (może nasilać ich działanie). Ogólnie jednak jest to dobrze przebadane, bezpieczne zioło poprawiające ukrwienie i funkcje mózgu, często stosowane długoterminowo przez osoby w podeszłym wieku.

(Powyższe przykłady to tylko część bogatego zielnika medycyny naturalnej. Inne znane zioła warte wspomnienia to np. żeń-szeń (ogólne wzmocnienie i energia), ostropest plamisty (regeneracja wątroby), echinacea (odporność), kozłek lekarski (uspokojenie), imbir (przeciwwymiotny, na odporność) i wiele innych.)

Bezpieczeństwo stosowania ziół – na co uważać?

Naturalne nie zawsze znaczy w 100% bezpieczne. Choć zioła są generalnie dobrze tolerowane, istnieją możliwe działania niepożądane i przeciwwskazania, o których warto wiedzieć. Poniżej kluczowe kwestie bezpieczeństwa w fitoterapii:

Możliwe skutki uboczne

Większość popularnych ziół ma łagodne działanie, ale niektóre mogą powodować skutki uboczne, zwłaszcza przy przedawkowaniu lub długim stosowaniu. Przykładowo, nadmierne picie mięty może podrażnić żołądek, a zbyt duże dawki kozłka lekarskiego wywołać senność i zawroty głowy. Dziurawiec zwiększa wrażliwość skóry na słońce – po jego zażyciu można dostać poparzeń słonecznych lub przebarwień (fototoksyczność). Lukrecja, jak wspomniano, może podnosić ciśnienie krwi i powodować obrzęki przy długotrwałym stosowaniu. Z kolei zioła o działaniu przeczyszczającym (np. senes, kruszyna) przy nadużywaniu prowadzą do rozleniwienia jelit i zaburzeń elektrolitowych. Zdarzają się też reakcje uczuleniowe – np. rumianek czy nagietek u osób uczulonych na rośliny astrowate mogą wywołać wysypkę lub inne objawy alergii. Dlatego ważne jest, by obserwować organizm – jeśli po ziołach pojawiają się niepokojące objawy (nudności, wysypka, bóle głowy itp.), należy przerwać kurację i w razie potrzeby skontaktować się z lekarzem. Pamiętajmy, że zioła to też leki, choć łagodniejsze – traktujmy je z szacunkiem i ostrożnością.

Interakcje z lekami

Jednym z najpoważniejszych aspektów bezpieczeństwa ziół są interakcje z lekami syntetycznymi. Wiele osób błędnie myśli, że skoro coś jest ziołowe, to nie wejdzie w konflikt z tabletkami – niestety to mit. Dziurawiec pospolity jest najsłynniejszym przykładem: obniża skuteczność antykoncepcji hormonalnej, leków na nadciśnienie, przeciwkrzepliwych, immunosupresyjnych, a nawet chemioterapii. Może wręcz całkowicie zniwelować działanie tych leków, prowadząc do groźnych konsekwencji (np. nieplanowana ciąża mimo antykoncepcji czy odrzut przeszczepu przy osłabieniu leków immunosupresyjnych). Inny przykład: żeń-szeń może nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych (ryzyko hipoglikemii) i przeciwzakrzepowych. Miłorząb (Ginkgo) także rozrzedza krew – łączony z aspiryną czy warfaryną zwiększa ryzyko krwawień. Korzeń żeń-szenia i lukrecji przy jednoczesnym braniu diuretyków lub sterydów może nasilić utratę potasu. Kozłek lekarski może potęgować efekt środków uspokajających i nasennych. Tych przykładów jest wiele – dlatego zawsze należy poinformować lekarza o przyjmowanych ziołach lub suplementach. Pacjenci często mają fałszywe poczucie bezpieczeństwa, myśląc że naturalne metody są zupełnie obojętne. Tymczasem interakcje ziół z lekami są faktem i medycyna odnotowuje ich coraz więcej. Zasadą jest, by nie łączyć silnych leków (na receptę) z ziołowymi preparatami bez zgody lekarza – szczególnie jeśli chodzi o leki na serce, ciśnienie, krzepnięcie krwi, padaczkę, depresję, antykoncepcję czy leczenie onkologiczne. Ostrożność ta zapewni, że terapia ziołowa będzie uzupełnieniem, a nie zagrożeniem.

Kiedy konieczna konsultacja z lekarzem?

Mimo iż zioła są dostępne bez recepty, istnieją sytuacje, gdy obowiązkowo trzeba zasięgnąć porady lekarza lub fitoterapeuty przed ich zastosowaniem. Należą do nich:

• Ciąża i karmienie piersią – wiele ziół jest przeciwwskazanych (np. szałwia zmniejsza laktację, dziurawiec i bylica piołun mogą być niebezpieczne dla płodu). Ciężarne i mamy karmiące powinny zażywać zioła tylko po konsultacji ze specjalistą.

• Poważne choroby przewlekłe – jeśli cierpisz na chorobę serca, nowotwór, niewydolność narządów, padaczkę, zaburzenia krzepnięcia itp., każde zioło skonsultuj z lekarzem. Niektóre mogą zaostrzyć chorobę lub zaburzyć leczenie.

• Przyjmowanie wielu leków – im więcej leków, tym większe ryzyko interakcji. W takiej sytuacji lepiej, by to lekarz lub farmaceuta dobrał ewentualne bezpieczne zioła.

• Dzieci – u małych dzieci stosujemy tylko nieliczne, sprawdzone zioła (koperek, rumianek, anyż, tymianek itp.) i to w odpowiednich dawkach. Zawsze warto potwierdzić u pediatry, czy dana roślina jest bezpieczna dla dziecka w określonym wieku.

• Brak poprawy lub pogorszenie stanu – jeżeli zażywasz zioła na jakąś dolegliwość, a objawy nie ustępują albo wręcz się nasilają, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Być może problem wymaga innej interwencji medycznej.

Podsumowując: zioła mogą być skutecznym wsparciem zdrowia, ale stosujmy je odpowiedzialnie. Czytajmy ulotki, trzymajmy się zalecanych dawek, a w razie wątpliwości korzystajmy z wiedzy lekarzy i farmaceutów. Wtedy fitoterapia będzie bezpieczna i przyniesie nam maksimum korzyści.

Medyczna marihuana – standaryzowany susz konopi do celów leczniczych.

W dyskusji o ziołolecznictwie nie sposób pominąć medycznej marihuany, czyli konopi stosowanych w celach leczniczych. To obecnie jeden z najbardziej innowacyjnych obszarów fitoterapii, łączący tradycję (konopie jako roślina lecznicza znane były już w starożytności) z nowoczesną medycyną i rygorem prawnym. W Polsce od 2017 roku medyczna marihuana jest legalna – lekarze mogą przepisywać tzw. surowiec farmaceutyczny z konopi w postaci standaryzowanego suszu kwiatów konopi indyjskich (Cannabis sativa). Surowiec ten jest dostępny w aptekach na receptę i używany do sporządzania leków recepturowych (np. kapsułek, inhalacji).

Co sprawia, że marihuana ma działanie lecznicze? Konopie zawierają unikalne związki aktywne zwane kannabinoidami – przede wszystkim THC (tetrahydrokannabinol) oraz CBD (kannabidiol). THC ma właściwości przeciwbólowe, przeciwmdłociowe, rozluźniające mięśnie i stymulujące apetyt, ale też powoduje efekt psychoaktywny (euforię). CBD z kolei nie jest psychoaktywne, za to działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie, przeciwlękowo i przeciwdrgawkowo. W medycznej marihuanie kluczowe jest odpowiednie zrównoważenie THC i CBD – różne odmiany mają różne proporcje tych substancji, co wpływa na profil działania leku. Lekarz dobiera odmianę i dawkę pod kątem potrzeb pacjenta.

Wskazania do terapii konopiami. Medyczna marihuana nie jest panaceum na wszystko – stosuje się ją gdy standardowe leczenie zawodzi lub powoduje ciężkie skutki uboczne. Decyzję o włączeniu marihuany podejmuje lekarz po dokładnej ocenie stanu pacjenta. Na podstawie badań naukowych i praktyki klinicznej ustalono kilka głównych wskazań:

• Przewlekły ból – zwłaszcza ból neuropatyczny (np. w uszkodzeniach nerwów, polineuropatiach) oraz ból nowotworowy, u pacjentów niewrażliwych na opioidy. Kannabinoidy łagodzą ból innym szlakiem niż klasyczne leki przeciwbólowe, więc mogą pomóc tam, gdzie tamte nie działają.

• Spastyczność mięśni – szczególnie u chorych na stwardnienie rozsiane (SM). Marihuana redukuje bolesne napięcie i skurcze mięśni, poprawiając mobilność pacjentów z SM.

• Lekooporna padaczka – zwłaszcza u dzieci z ciężkimi zespołami padaczkowymi (takimi jak zespół Dravet czy Lennoxa-Gastauta). W takich przypadkach preparaty CBD (np. olej CBD) potrafią znacząco zmniejszyć częstość napadów.

• Nudności i wymioty w trakcie chemioterapii – marihuana (zwłaszcza odmiany bogate w THC) skutecznie hamuje nudności i wymioty wywołane cytostatykami, często lepiej niż standardowe leki przeciwwymiotne. Dodatkowo stymuluje apetyt, co ma znaczenie u pacjentów onkologicznych tracących masę ciała.

• Inne schorzenia neurologiczne – badania oraz doniesienia wskazują na korzystne efekty kannabinoidów w chorobie Parkinsona (redukcja drżenia, sztywności), zespole Tourette’a (mniej tików), a trwają próby w leczeniu stanów lękowych, PTSD, czy nawet wspomagająco w depresji.

Lista wskazań stale się poszerza wraz z nowymi badaniami – trwają prace nad zastosowaniem konopi m.in. w terapii autyzmu, chorób zapalnych jelit, migren czy bezsenności. Niemniej już teraz dowody naukowe potwierdzają skuteczność medycznej marihuany w kilku z powyższych obszarów, co uczyniło z niej uznaną opcję terapeutyczną.

Bezpieczeństwo i nadzór. Leczenie medyczną marihuaną odbywa się pod ścisłym nadzorem lekarza. To lekarz wypisuje receptę, określa dawkowanie i monitoruje efekty oraz ewentualne skutki uboczne. A te mogą wystąpić – najczęściej senność, zawroty głowy, suchość w ustach, czasem przy wyższych dawkach THC także euforia, zaburzenia koncentracji czy niepokój. Dlatego terapia zaczyna się zwykle od małych dawek, stopniowo zwiększanych aż do uzyskania efektu (zasada „start low, go slow”). Pacjent jest też edukowany, jak prawidłowo przyjmować marihuanę – rekomendowaną metodą jest waporyzacja (inhalacja par z podgrzanego suszu), która pozwala przyjąć substancje czynne bez toksycznego dymu powstającego przy paleniu. Inne formy to np. kapsułki doustne z konopi lub oleje. Ważne, by nie palić surowca jak zwykłego skręta, bo to szkodzi płucom – lecz używać waporyzatora lub form doustnych zgodnie z zaleceniem lekarza.

Ponieważ THC ma działanie psychoaktywne, w trakcie terapii pacjent powinien unikać prowadzenia pojazdów i obsługi niebezpiecznych urządzeń (przynajmniej do czasu poznania swojej reakcji na lek). Medyczna marihuana nie uzależnia fizycznie przy dawkach leczniczych, choć może powodować przyzwyczajenie psychiczne – dlatego stosuje się ją ostrożnie u osób z ryzykiem uzależnień. Istnieją też przeciwwskazania: nie podaje się jej osobom poniżej 25. roku życia (chyba że w szczególnych sytuacjach, jak padaczka dziecięca), pacjentom z ciężkimi chorobami psychicznymi (schizofrenia, psychozy) czy niestabilnym sercem.

Medyczna marihuana jako element fitoterapii integracyjnej. Ciekawie jest spojrzeć na marihuanę jak na „zioło” – bo tym w istocie jest. Stanowi przykład, jak roślina uznawana niegdyś za niebezpieczny narkotyk znalazła swoje miejsce w legalnej medycynie opartej na dowodach. To uosobienie idei, że natura dostarcza nam potężnych środków leczniczych, które odpowiednio wykorzystane mogą przynieść ulgę w cierpieniu. W wielu krajach (m.in. w Kanadzie, USA, Niemczech, Izraelu) terapia konopiami jest już dość rozpowszechniona jako część medycyny integracyjnej – pacjent otrzymuje kompleksowe wsparcie, gdzie obok leków i rehabilitacji może stosować właśnie konopie dla poprawy jakości życia. W Polsce temat nadal się rozwija, ale już tysiące pacjentów skorzystało legalnie z marihuany medycznej, np. w terapii bólu czy padaczki, z dobrymi rezultatami.

Przykład z praktyki: Pacjent z zaawansowaną chorobą nowotworową, cierpiący na silne bóle i brak apetytu, oprócz morfiny otrzymuje od lekarza marihuanę medyczną. Dzięki temu udaje się lepiej kontrolować ból, pacjent mniej cierpi, odzyskuje częściowo apetyt i przesypia noce. Inny pacjent – nastolatek z lekooporną padaczką – dostaje preparat z CBD, co redukuje ilość napadów o połowę i pozwala mu chodzić do szkoły. Takie historie pokazują, że fitoterapia konopiami może znacząco poprawić komfort życia chorego, o ile jest prowadzona odpowiedzialnie.